చరిత్ర అనేది కేవలం పుస్తకాల్లో దాగుండేది కాదు.. భూగర్భంలో, అడవుల్లో, నదీ తీరాల్లో శిలల రూపంలో నిగూఢంగా దాగి ఉంటుంది. సమయం వచ్చినప్పుడు అవి బయటపడి మన పూర్వీకుల జీవన విధానాన్ని మన కళ్లకు కడతాయి. తాజాగా ఆంధ్రప్రదేశ్లో అలాంటి ఒక అద్భుతమైన చారిత్రక ఆవిష్కరణ జరిగింది. సాహసోపేతమైన అన్వేషణకు నిలయమైన నల్లమల పులుల సంరక్షణ అటవీ ప్రాంతంలో భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) శాసన విభాగం చేపట్టిన ప్రత్యేక సర్వేలో రెండు అత్యంత అరుదైన, ప్రాచీనమైన బ్రాహ్మీ శాసనాలు వెలుగుచూశాయి. గుండ్లకమ్మ నదీ తీరంలో లభ్యమైన ఈ శిలలు ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని ప్రకాశం జిల్లా, చందవరం పంచాయతీ కార్యాలయం ప్రాంగణంలో భద్రపరిచారు.
శాసనాల కాలం.. భాషా విశేషాలు
భారత పురావస్తు శాఖ శాస్త్రవేత్తల ప్రాథమిక విశ్లేషణ ప్రకారం.. ఈ రెండు శాసనాలు దాదాపు 1800 సంవత్సరాల క్రితం నాటివి, అంటే క్రీస్తు శకం 2వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా నిర్ధారించారు. ఆ కాలంలో దక్షిణ భారతదేశంలో విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్న ప్రాకృత భాషలో, బ్రాహ్మీ లిపిని ఉపయోగించి ఈ అక్షరాలను రాతి స్తంభాలపై చెక్కారు. ఇవి కేవలం అక్షరాలు మాత్రమే కాదు.. నాటి సమాజంలో మనుషుల మధ్య ఉన్న బంధాలు, సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే స్మారక చిహ్నాలు.
మొదటి శాసనం.. ‘శివరేవ’ స్మృతిలో
బయటపడిన మొదటి శాసనంలో ‘శివరేవాయ ఛాయా తభో’ అనే వాక్యం లిఖించబడి ఉంది. దీనిని చారిత్రక కోణంలో విశ్లేషిస్తే.. ‘శివరేవ’ అనే వ్యక్తి జ్ఞాపకార్థం లేదా అతని గుర్తింపుగా ఏర్పాటు చేసిన ‘ఛాయా స్తంభం’ (స్మారక స్తంభం) అని అర్థం వస్తుంది. ఆ కాలంలో సమాజంలో విశిష్ట సేవలందించిన వారిని లేదా మరణించిన ప్రముఖులను స్మరించుకుంటూ ఇలాంటి స్తంభాలను ప్రతిష్టించే ఆచారం ఉండేదని ఈ శాసనం స్పష్టం చేస్తోంది.
రెండో శాసనం.. నాగ అనే గృహస్థుడి కానుక
ఇక రెండో శాసనంలో ‘ఘరణియ నాగస దేయ ఛాయతోభో’ అని చెక్కి ఉంది. ఇది ‘నాగ’ అనే పేరు గల ఒక గృహస్థుడు (ఇంటి యజమాని) సమర్పించిన స్మారక స్తంభం గురించి తెలియజేస్తుంది. నాటి కాలంలో సాధారణ ప్రజలు, కుటుంబీకులు కూడా చారిత్రక, ధార్మిక కట్టడాల నిర్మాణాల్లో, లేదా స్మారక చిహ్నాల ఏర్పాటులో భాగస్వామ్యులై దానాలు చేసేవారనే విషయానికి ఇది ఒక చక్కని ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. చందవరం బౌద్ధ క్షేత్ర ప్రాముఖ్యతను, గుండ్లకమ్మ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలోని ప్రాచీన వైభవాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి భారత పురావస్తు శాఖ డైరెక్టర్ వెల్లడించిన ఈ వివరాలు చరిత్ర పరిశోధకులకు ఎంతో కీలకంగా మారనున్నాయి.
